Ede bij avond: de verhalen achter de plekken waar je je vrije avond doorbrengt

1 uur geleden Zakelijk-nieuws-landelijk

Een avond uit in Ede klinkt niet meteen als een groot avontuur. De gemeente telt ruim 125.000 inwoners, verspreid over de stad en negen dorpen, waaronder Bennekom, Lunteren en Otterlo. Toch heeft deze weinig bekende uitgaansstad verrassende verhalen. Een bioscoop houdt er verkeerslawaai tegen, een theater staat in een oude zandafgraving en een lokale feestweek bestaat al sinds 1935. En dan is er nog de woonkamer, waar een vrije avond net zo goed kan beginnen of eindigen.

Een vrije avond begint dichter bij huis dan je denkt

Met de A12 voor de deur en een intercitystation in Ede-Wageningen liggen Arnhem en Utrecht binnen handbereik. Wie een uitgebreide kroegentocht of een laat concert zoekt, kan die kant op. Maar op een doorsnee vrijdagavond hoeft niemand de gemeentegrens over om iets te beleven.

Een goed voorbeeld staat pal langs de snelweg. In de bioscoop worden niet alleen films vertoond, maar ook opera’s, balletvoorstellingen en concerten van internationale podia. Soms gaat het om een rechtstreekse uitzending. Terwijl de artiesten in New York of Londen optreden, zit het publiek gewoon in een Edese bioscoopstoel.

Ook thuis is er genoeg te doen. De ene keer kijk je vanaf de bank naar een concertstream, de andere keer verdwijnt de tijd bij een nieuwe serie. Wie liever iets interactiefs volgt, schuift via een online casino als Starcasino aan bij een live tafel, waar een dealer via beeld en geluid het spel begeleidt. Spelen kan ook via de eigen app voor iOS en Android, met vingerafdruk- of Face ID-login en toegang tot meer dan 5.000 games. De mogelijkheden lopen uiteen van passief kijken tot rechtstreeks meedoen, al blijft er altijd een avond over waarop je liever ergens binnenstapt dan nog een scherm aanzet.

Film kijken in een geluidswal

Pathé Ede (voorheen CineMec) zit verscholen in felrode metalen blokken die uit de geluidswal langs de A12 bij de afslag Ede steken, niet bepaald de gevel die je bij een bioscoop verwacht. Die geluidswal strekt zich kilometers uit langs de snelweg, met de bioscoopzalen aan het uiteinde.

Architectenbureau DP6 bedacht een gebouw dat twee problemen tegelijk oplost. Bioscoopzalen moeten goed geïsoleerd zijn om geluid binnen te houden. Diezelfde constructie houdt ook het verkeerslawaai tegen. De foyer ligt onder de uitstekende zalen, verscholen in de aarden wal. Bij een latere uitbreiding kwam er een multifunctionele ruimte met ongeveer duizend stoelen bij. De tribune kan worden opgetakeld, waardoor een vlakke vloer ontstaat. Ook de parkeergarage, met plaats voor 415 auto’s, werd in de wal verwerkt.

De aanpak viel in de smaak. In 2006 won CineMec de publieksprijs bij de Edese architectuurverkiezing, in 2009 volgde de architectuurprijs zelf. Tegenwoordig telt Pathé Ede negen zalen en zijn er dagelijks twintig tot vijfentwintig filmtitels te zien, terwijl het gebouw ondertussen gewoon het verkeerslawaai blijft tegenhouden.

Cultura: theater, filmhuis en bibliotheek onder één dak

Aan de Molenstraat 45 kun je voor een voorstelling binnenlopen en met een boek weer naar buiten gaan. Cultura heeft veel onder één dak: een theater, filmhuis en bibliotheek, maar ook het Historisch Museum Ede, een toeristisch informatiepunt en lesruimtes voor muziek en toneel. In de galerie wisselt de tentoonstelling iedere twee maanden. Daarvoor betaal je geen entree.

Cultura ontving in 2025 verspreid over al zijn locaties 678.430 bezoekers. Datzelfde jaar werd de theaterzaal binnen de bestaande muren ingrijpend vernieuwd. Er kwam een ander interieur en de indeling veranderde deels, met meer zitplaatsen en beter zicht op het podium. Vanaf meer stoelen is het zicht op het podium nu beter.

Zo loopt één bezoek weleens ongemerkt uit van bibliotheek naar film of theater, zonder dat je het gebouw ooit hoeft te verlaten.

Het centrum na zessen

Zodra de winkels sluiten, krijgt het centrum een ander ritme. Terrassen vullen zich, in restaurants wordt gegeten en ergens klinkt muziek. Aan de Amsterdamseweg heeft de voormalige Noorderkerk een tweede leven als Edesche Concertzaal. Hier klinkt kamermuziek, vaak op zaterdagavond vanaf acht uur.

De zaal bezit een opvallende Bösendorfer Imperial 290: 97 toetsen, 2,90 meter lang en 552 kilo zwaar. Naast de vleugel staat er ook een orgel met een eigen geschiedenis: het Ypma-orgel uit 1882, gebouwd voor de Sint-Corneliuskerk in Limmen en in 1918 verhuisd naar Ede.

Eén week per jaar is heel Ede uit

Op 26 augustus 1935 trok Calluna I met vier hofdames Ede binnen. De eerste Heidekoningin mocht zes dagen lang het dorp ‘regeren’. Het plan kwam van VVV-voorzitter G.J. Smits. Tijdens de crisis wilde hij meer vakantiegangers naar de bloeiende heide lokken en plaatselijke winkeliers aan extra inkomsten helpen. Winkelier ‘Lord’ van Wijhe zorgde voor straatspelen en polonaises.

Bijna een eeuw later is de Heideweek nog altijd een vast onderdeel van augustus. De Heidehoogheden dragen de namen Calluna en Erica, naar struikheide en dopheide. De burgemeester geeft hun symbolisch de sleutel van de gemeente. Op Kroningsavond leveren ze die weer in en worden de opvolgers gekroond.

Voor bezoekers draait het vooral om de gezelligheid. Op het Kuiperplein zijn muziekavonden en ook een drive-inbioscoop maakt deel uit van het programma. De dertien activiteiten die Stichting Heideweek Ede zelf organiseert, zijn gratis.

Ook de Veluwe heeft een avondprogramma

De Eder Kuil begon niet als theater, maar als zandafgraving op de Klinkenberg. Daar werd al sinds 1911 gegraven. In 1936 ontstond er via de werkverschaffing een openluchttheater, ontworpen door gemeentewerken-directeur Weener. Het rijksmonument biedt 2.060 zitplaatsen en honderden staanplaatsen. Een gedenksteen herinnert aan Canadese militairen die in 1945 oorlogsschade herstelden.

Ook verderop klinkt ‘s avonds iets bijzonders. Tijdens de bronst, van september tot half oktober, burlen edelherten op De Hoge Veluwe bij Otterlo. Niet alle paden zijn dan open; een observatieplek of excursie is verstandiger. Van bioscoopscherm tot podium, heide en huiskamer: Ede kent verschillende manieren om de avond door te brengen.